Er is een moment in elk veranderingsproces waarop je niet meer om de waarheid heen kunt. Niet de nette versie. Niet het verhaal dat je aan anderen vertelt. Maar de ruwe, ongepolijste, soms pijnlijke eerste versie van wat er écht speelt.
Onderzoeker en schrijfster Brené Brown noemt dit de Shitty First Draft, de SEV, de Shitterige Eerste Versie. Het idee dat je, voordat er iets moois en helder kan ontstaan, eerst eerlijk moet zijn over wat er rommelig, angstig of onaf is. Niet omdat dat prettig is. Maar omdat het de enige echte doorgang is naar helderheid.
Precies daar begint het helderdenkgesprek.
Hoe ik bij het helderdenkgesprek ben gekomen
Ik ben niet op een ochtend wakker geworden met het idee: ik ga helderdenkgesprekken voeren. Het groeide. Langzaam, en uit iets persoonlijks.
Op een gegeven moment nam ik echt de tijd en de rust om mezelf te onderzoeken. Om dieper naar de kern te gaan van wat er in mij speelde. Niet oppervlakkig. Niet snel. Maar met echte aandacht voor wat er onder de verhaaltjes lag die ik mezelf al jaren vertelde.
Want je eigen verhaal voelt vaak als de waarheid. Totdat je ineens tot een ander inzicht komt. Totdat je ziet dat wat je voor ‘echt’ hield, eigenlijk een aangeleerde reactie was. Een oud patroon. Een conclusie die je als kind trok en sindsdien nooit meer in twijfel trok.
Dat moment van inzicht dat is wat ik het helderdenkgesprek noem. Maar het vraagt iets. Het vraagt rust. Het vraagt tijd. En het vraagt de moed om jezelf open te stellen en aan te kijken.
En dat is precies wat de meeste mensen tegenwoordig het minste hebben: rust en tijd.
Wat is een helderdenkgesprek?
Een helderdenkgesprek is geen gewoon coachgesprek. Het is een onderzoek met open vizier, zonder agenda, zonder vooraf bepaalde uitkomst.
Ik begeleid mensen die vastzitten in hun eigen denken. Die in cirkels draaien. Die weten wat ze zouden moeten voelen, maar iets anders voelen. Die antwoorden hebben, maar zichzelf de verkeerde vragen stellen.
Samen onderzoeken we wat er werkelijk speelt. Niet door oplossingen aan te reiken, maar door te vertragen. Door eerlijk te kijken. Door de frisse denkblik te vinden die je zelf niet meer kunt zien als je er middenin zit.
Soms kan dat in één sessie. Er zijn mensen die al lange tijd iets met zich meedragen, maar die met de juiste ruimte en de juiste vragen ineens tot een doorbraak komen. Maar als iemand al langer vastzit in bepaalde patronen, patronen die soms jaren, soms decennia oud zijn dan is er meer tijd nodig. En meer moed. De moed om jezelf werkelijk te openen en aan te kijken.
Dat is niet iets wat ik van mensen eis. Dat is iets wat ik samen met hen opbouw, in het tempo dat bij hen past.
De SEV: de shitterige eerste versie van je werkelijkheid
Brené Brown introduceerde het begrip Shitty First Draft in de context van kwetsbaarheid en creativiteit: de eerste versie van iets is altijd rommelig, onaf en ongemakkelijk. Maar zonder die eerste versie kom je nooit tot iets echts.
In het helderdenkgesprek pas ik dit toe op de innerlijke werkelijkheid. Want ook het zelfonderzoek kent een SEV: de gedachten die je liever niet hardop zegt. De gevoelens die je wegstopt omdat ze niet logisch lijken. De overtuigingen over jezelf die je al zo lang met je meedraagt dat je ze niet meer als overtuigingen herkent, maar als feiten.
De SEV is niet het probleem. De SEV is het startpunt.
Wetenschappelijk gezien sluit dit nauw aan bij wat de psychologie cognitieve vermijding noemt: het actief wegdrukken van oncomfortabele gedachten en gevoelens. Onderzoek toont aan dat vermijding op korte termijn verlichting geeft, maar op lange termijn de psychische belasting juist vergroot (Hayes et al., 2006). De gedachte die je niet wil denken, neemt meer ruimte in naarmate je haar harder probeert weg te duwen.
Het helderdenkgesprek nodigt uit tot het tegenovergestelde: even stilstaan bij de rommelige eerste versie. Haar bekijken. Haar benoemen. En van daaruit verder.
Waarom rust en tijd geen luxe zijn
We leven in een tijd waarin iedereen het druk heeft. Waarin stilstaan voelt als achterlopen. Waarin nadenken over jezelf al snel wordt weggezet als navel staren.
Maar ik geloof en ik ervaar het dagelijks in mijn praktijk dat rust en tijd geen luxe zijn. Ze zijn de voorwaarde voor elk echt inzicht.
Mijn eigen doorbraken kwamen nooit in de drukte. Ze kwamen in de stilte. In het moment dat ik ophield met rennen en begon te luisteren naar wat er al die tijd al was.
De neuropsycholoog Daniel Siegel beschrijft hoe reflectie het bewust richten van aandacht op je eigen innerlijke ervaring nieuwe neurale verbindingen vormt in de hersenen. Letterlijk: nadenken over jezelf verandert je brein (Siegel, 2010). Maar dat proces heeft ruimte nodig. Het kan niet worden afgedwongen of versneld.
En psycholoog Ellen Langer toonde in haar onderzoek naar mindfulness aan dat mensen die situaties benaderen met openheid en nieuwsgierigheid alsof ze iets voor het eerst zien creatiever, veerkrachtiger en psychisch gezonder zijn (Langer, 1989). Die openheid, die frisse blik, ontstaat niet vanzelf in een volle agenda.
Daarom neem ik in het helderdenkgesprek bewust de tijd. Voor stilte. Voor wat er onder de oppervlakte beweegt. Voor de SEV die nog niet gezegd is.
Het helderdenkgesprek tijdens levenstransities
Levenstransities, een carrièreswitch, een relatiebreuk, een nieuw levenshoofdstuk, of simpelweg het gevoel dat iets niet meer klopt, zijn bij uitstek het moment waarop het oude denkkader niet meer werkt. Wat je altijd deed, werkt niet meer. Wat je altijd geloofde over jezelf, klopt niet meer helemaal.
Op zulke momenten is de neiging groot om harder te gaan nadenken, meer te analyseren, sneller een plan te maken. Maar wat mensen in transitie het meest nodig hebben is niet meer denken, het is anders denken.
De ontwikkelingspsycholoog Robert Kegan beschreef hoe mensen in grote overgangen niet alleen van gedachten veranderen, maar van het systeem waarmee ze denken, wat hij een transformatieve leerervaring noemt (Kegan, 1994). Dat soort leren gebeurt niet door informatie, maar door reflectie, gesprek en eerlijk zelfonderzoek.
Precies dat biedt het helderdenkgesprek.
Voor de spiegel: de SEV onder ogen komen
In mijn praktijk in Leusden werk ik soms ook letterlijk met een spiegel. Zeker bij mensen die in een transitie zitten en zichzelf zijn kwijtgeraakt. Want de SEV is niet alleen een gedachte. Ze zit ook in het lichaam, in de houding, in de blik.
Voor een spiegel plaatsnemen en zonder oordeel naar jezelf kijken is een daad van eerlijkheid. Het is, in zekere zin, de SEV in levenden lijve: hier sta ik. Dit is de eerste versie. En dat is genoeg om mee te beginnen.
Onderzoek naar spiegelconfrontatie toont aan dat dit zelfbewustzijn verhoogt en de kloof zichtbaar maakt tussen wie je denkt te zijn en wie je werkelijk bent (Fejfar & Hoyle, 2000). Niet om te oordelen over wat je ziet, maar om het te herkennen. Om er eerlijk naar te kijken.
Net zoals je in het helderdenkgesprek eerlijk kijkt naar de SEV van je verhaal.
Woorden die helpen zien
Soms heeft de SEV geen analyse nodig. Soms heeft ze alleen woorden nodig die kloppen, die zeggen wat jij zelf nog niet kon zeggen.
In mijn gedichtenbundel “Zo mooi als jij bent, heb ik niet eerder gekend” schrijf ik over precies de ervaringen die in een helderdenkgesprek aan de oppervlakte komen: de rauwe eerlijkheid van wat voelen betekent, de moed om jezelf onder ogen te komen, het uiteenvallen én het weer heel worden.
Gedichten zijn voor mij ook een vorm van het helderdenkgesprek met mezelf. Een manier om de eerste, ongepolijste versie van iets te vangen in woorden, voordat de nette versie het overneemt.
📖 De bundel is te bestellen via suzanneveenendaal.nl/product/gedichtenbundel, ook een mooi cadeau voor iemand die toe is aan een eerlijker gesprek met zichzelf.
Klaar voor een helderdenkgesprek?
Merk je dat je in cirkels denkt? Dat je weet dat er iets moet veranderen, maar niet weet wat of hoe? Dat je de nette versie van je verhaal wel kunt vertellen, maar de echte versie nog niet?
Dan is het misschien tijd om even te vertragen. Om rust te nemen. Om de SEV onder ogen te komen samen.
Ik begeleid mensen bij levenstransities en persoonlijke vraagstukken, in één gesprek of in een langer traject, in mijn praktijk in Leusden of online via Teams.
📌 Meer over mijn werkwijze: suzanneveenendaal.nl 📩 Of stuur een bericht: consult@suzanneveenendaal.nl
Bronnen (ter referentie):
- Brown, B. (2010). The Gifts of Imperfection. Hazelden Publishing.
- Hayes, S.C., et al. (2006). Acceptance and Commitment Therapy. Guilford Press.
- Langer, E.J. (1989). Mindfulness. Addison-Wesley.
- Siegel, D.J. (2010). Mindsight: The New Science of Personal Transformation. Bantam Books.
- Kegan, R. (1994). In Over Our Heads. Harvard University Press.
• • Fejfar, M.C. & Hoyle, R.H. (2000). Effect of private self-awareness on negative affect. Motivation and Emotion.