Geen keuze is ook een keuze en wel de gevaarlijkste
Ik zie het keer op keer bij de mensen waarmee ik werk. Slim, ambitieus, capabel. En toch: verlamd. Niet door gebrek aan opties, maar door een overdaad eraan. Want wat als je de verkeerde keuze maakt?
Laat me je iets zeggen wat je misschien niet wil horen: geen keuze maken is ook een keuze. En wel de duurste die er is.
De stille sabotage van het openhouden
Er is iets wat ik de langzame zelfdoding van het misschien noem. Altijd die opties openhouden. Nog even wachten tot het duidelijker is. Nog een beetje meer informatie vergaren. Het voelt veilig. Het is het niet.
Psychiater Dirk De Wachter zegt het treffend: het ware, verstandige leven houdt in dat je voldoende twijfel toelaat, maar vervolgens toch kiest. Want door geen keuze te maken, verdwijnen vroeg of laat de mogelijkheden vanzelf. De wereld wacht niet.
Psychologen hebben dit fenomeen uitgebreid beschreven. We noemen het verliesaversie een concept dat Daniel Kahneman en Amos Tversky als eersten grondig onderzochten. Mensen hebben geen hekel aan verandering. Ze hebben een hekel aan verlies. Een verlies voelt neurologisch gezien twee keer zo zwaar als een vergelijkbare winst. Dus vermijden we keuzes om verlies te voorkomen en verliezen daardoor juist het meest.
Er is geen goede keuze. Wel een gemaakte.
We leven in een angstsamenleving, schreef De Wachter al. Het is veilig geworden om niets te kiezen. Maar die veiligheid is een illusie. Wat er namelijk ook speelt: door te blijven twijfelen, lever je je macht in. Je leeft niet meer vanuit jezelf je leeft vanuit de angst.
En dat is precies wat ik merk in mijn praktijk. De mensen die vastlopen, lopen niet vast omdat ze de verkeerde keuze hebben gemaakt. Ze lopen vast omdat ze geen keuze durven maken.
De vraag is niet: wat is de beste keuze? De vraag is: ben ik bereid om te kiezen?
Hoofd én hart wanneer klopt het?
Ik geloof in de kracht van het moment waarop je hoofd en hart één zijn. Dat is het moment dat het klopt. Niet perfect, maar kloppend. Dat gevoel ken jij ook. Je hebt het al eens gevoeld. Misschien vertrouw je het alleen niet genoeg.
De Wachter geeft hiervoor een mooie handvatten. Ik geef ze hieronder weer, aangevuld met wat ik zelf zie in de praktijk:
1. Laat twijfel toe, maar gebruik het als informatie Twijfel is niet je vijand. Het is een signaal. Onderzoek het. Wat zegt die twijfel over jou, over je angst, over je verlangens?
2. Onderzoek het onbewuste Veel van onze keuzes worden beïnvloed door patronen die we zelf niet zien. Wie ben jij onder de druk van verwachtingen van anderen? Wat kies jij eigenlijk?
3. Stop met over-rationaliseren We verstoppen persoonlijke angst achter grote verhalen. De klimaatcrisis, de economie, de onzekerheid van de wereld. Soms is dat eerlijk. Vaker is het een omweg. Kijk wat er écht speelt.
4. Zoek verbinding Deel je twijfel. Niet met iedereen, maar met de mensen die er voor jou zijn. Keuzes die je in je eentje draagt worden zwaarder dan ze zijn.
5. Bemin je keuze Als je gekozen hebt: ga ervoor. Niet half, niet met één been in en één been buiten. Hélémaal. Ga daarna niet alles weer in twijfel trekken. Dat is geen wijsheid dat is sabotage.
6. Leer van spijt Spijt mag er zijn. Maar spijt is geen eindstation het is een leraar. Wat zou je de volgende keer anders doen? Gebruik het als motor, niet als bewijs dat jij niet goed genoeg bent.
7. Laat anderen je macht niet stelen Als je toestaat dat anderen jou stress bezorgen over jouw keuzes, lever je je macht in aan iets wat zich buiten jouw controle bevindt. Dat is jouw keuze. Maar het is er één die je uitloopt.
Kies. En leef.
Er is geen perfecte keuze. Er is geen moment waarop alles zeker is. Er is geen garantie. Grote liefde garandeert geen levensgeluk. Een carrièreswitch garandeert geen vervulling. Een kind garandeert geen mooie moeder-kindrelatie.
Maar leven zonder te kiezen? Dat garandeert stilstand.
Dus: wat kies jij vandaag?
Niet morgen. Niet als het duidelijker is. Vandaag.
Met lef én liefde, Suzanne
Wil je leren hoe je vanuit je kern kiest, ook als het spannend is? Neem contact met me op of bekijk mijn programma’s.
Meer weten? Neem contact op via suzanneveenendaal.nl of stuur een bericht naar consult@suzanneveenendaal.nl
Bronnen
- Kahneman, D. & Tversky, A. (1979). Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk. Econometrica, 47(2), 263–291. — De wetenschappelijke basis van verliesaversie: een verlies weegt neurologisch twee keer zo zwaar als een vergelijkbare winst.
- Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow. Farrar, Straus and Giroux. — Uitgebreide uitwerking van hoe mensen beslissingen nemen, de rol van systeem 1 en systeem 2, en hoe angst voor verlies ons keuzegedrag stuurt.
- De Wachter, D. (2012). Borderline Times. Het einde van de normaliteit. Lannoo. — Psychiater Dirk De Wachter over de angstsamenleving, het vermijden van keuzes en het belang van twijfel als onderdeel van een goed leven.
- De Wachter, D. — Zeven tips voor goede keuzes maken. Gepubliceerd in Psychologie Magazine. — Praktische handvatten voor het maken van keuzes, waaronder: laat twijfel toe, onderzoek het onbewuste, bemin je keuze en leer van spijt.